Όλα τα πρωινά του παιδικού μας κόσμου...

Τα κιτρινισμένα φύλλα των παλιών παιδικών βιβλίων αναδύουν μυρωδιά μούχλας και αραχνιασμένων αναμνήσεων. Παρατημένα για χρόνια στα ράφια της παλιάς αποθήκης περιμένουν υπομονετικά να έρθει η ώρα που θα ξαναδούν το φώς της ημέρας, και θα ζωντανέψουν τις μνήμες ενός σχεδόν ξεχασμένου κόσμου. Φανταστικά πλάσματα με ανθρώπινη λαλιά, μαγεμένα ξύλινα σπιτάκια, με πόδια κότας που περιστρέφονται προτείνοντας φιλόξενα την είσοδό τους στον ανύποπτο επισκέπτη, κακές μάγισσες και αιθέριες νεράιδες, ξεπηδούν σαν χείμαρρος, κουβαλώντας μαζί τις καθημερινές εικόνες του παρελθόντος, που έγιναν ένα με τα παλιά χιλιοδιαβασμένα παραμύθια. Τα συρταράκια της μνήμης ανοίγουν για να αποκαλύψουν τα πολύτιμα πετράδια των στιγμών που χάραξαν την πλακέτα της ψυχής μας, φτιάχνοντας τελικά αυτό που είμαστε σήμερα.

Οι οπαδοί της αναλυτικής ψυχολογίας ισχυρίζονται ότι το αγαπημένο παραμύθι των παιδικών χρόνων, αποτελεί ένα είδους σεναρίου για τις μετέπειτα επιλογές που κάνουμε στη ζωή μας. Κατά κάποιον τρόπο εμείς οι ίδιοι ενσαρκώνουμε τους κεντρικούς ήρωες και η ζωή μας ξετυλίγεται σύμφωνα με τις σκηνές του παραμυθιού. Το παραμύθι για το παιδί είναι εξίσου σημαντικό με τις εμπειρίες, για την διάπλαση της προσωπικότητας του. Μέσα από αυτό βιώνει αυτά που δεν μπορεί να βιώσει στον πραγματικό κόσμο. Ξεπερνάει τις δυσάρεστες εμπειρίες, τιμωρεί αυτούς που τον αδίκησαν. Ερμηνεύει και κωδικοποιεί την πραγματικότητα έτσι ώστε να μπορέσει να την καταλάβει και να τη φέρει στα μέτρα του. Ακριβώς σ΄ αυτή την ικανότητα του παιδικού μυαλού χτίζει ο Γκιλιελμο ντελ Τόρο μια ταινία. Στο " Λαβύρινθος του Πάνα" η Οφέλια χτίζει ένα παραμύθι, γιατί απλά το παιδικό μυαλό της δεν μπορεί να χωρέσει τον τραυματικό παραλογισμό της πραγματικότητάς της.

.
Το παραμύθι χαρακτηρίζει την παιδική ηλικία, αλλά δεν σταματάει εκεί. Το συναντούμε σε όλες τις εκδηλώσεις τέχνης των ενηλίκων. Το βλέπουμε κάθε φορά που πάμε θέατρο, το ζούμε στις αίθουσες των κινηματογράφων, το διαβάζουμε στις σελίδες του αγαπημένου μας μυθιστορήματος. Είναι η ίδια σκέψη, που ξεφεύγοντας από την πορείας της ευθείας γραμμής, αναζητάει νέα μονοπάτια ώστε να εμπλουτίσει την ζωή μας με νέες εμπειρίες, πρωτόγνωρες, και εντελώς άφθαστες στην ρηχή πραγματικότητα της καθημερινότητας.

Ο Τζιάνο Ροντάρι, ιταλός παιδαγωγός και συγγραφέας παιδικών βιβλίων, έλεγε πως τα παραμύθια για τον άνθρωπο είναι εξίσου "άχρηστα" με την μουσική ή την ποίηση. Είναι απαραίτητα μόνο όταν μιλάμε για ολοκληρωμένους ανθρώπους. Και η κοινωνίας μας έχει ανάγκη από ολοκληρωμένους ανθρώπους. Αυτούς που μπορούν να χρησιμοποιήσουν την φαντασία τους δημιουργικά και να οραματιστούν έναν διαφορετικό, καλύτερο κόσμο, ώστε τελικά να οδηγήσουν τον κόσμο μας στην υλοποίηση αυτού του οράματος.

Οι μεγάλοι έχουν να μάθουν πολλά πράγματα από τα παιδιά, έλεγε ο Ροντάρι. Και πρώτα απ' όλα αυτό που ονομάζει "αισιοδοξία της βούλησης". Είναι αυτό που κάνει ένα παιδί, τη στιγμή που βιώνει μια ζοφερή πραγματικότητα η οποία φαίνεται να καταλήγει σε ακόμα ζοφερότερο τέλος, να ρωτάει: "τι πρέπει να κάνουμε τώρα για να το αλλάξουμε;". Γι' αυτό και τα παραμύθια έχουν πάντα καλό τέλος.

Αυτό είναι που ενσαρκώνεται στο ήρωα του Τζ. Μπάρι, τον Πιτερ-Παν. Ο Πίτερ Παν είναι ένα αγόρι που αρνείται να μεγαλώσει. Η αστείρευτη αισιοδοξία του, του δίνει την δύναμη να πετάει. Οι ευχάριστες σκέψεις τον εκτινάζουν στα ύψη και οι μαύρες σκέψεις τον κρατάνε καθηλωμένο στο έδαφος. Μήπως όμως αυτό δεν είναι που συμβαίνει με όλους μας;

Τελικά τι σημαίνει άραγε "μεγαλώνω", πέρα από την προφανή έννοια του μεγέθους; Η στυγνή κοινωνιολογική προσέγγιση θέλει το "μεγάλωμα" να περιλαμβάνει πέντε βασικά στάδια κοινωνικής ενσωμάτωσης: αποφοίτηση από το σχολείο, εγκατάλειψη πατρικής στέγης, απόκτηση οικονομικής ανεξαρτησίας, γάμος και απόκτηση παιδιού. Η φιλοσοφική-ψυχολογική προσέγγιση όμως είναι πιο κοντά στα γούστα μου. Σύμφωνα μ'αυτήν η "ωριμότητα" ορίζεται ως η ικανότητα να αντιμετωπίζεις, και όχι απλά να αποφεύγεις, κάθε νέα κρίση που σου χτυπάει την πόρτα. Γι' αυτό και τα παραμύθια, που στην παιδική ηλικία είναι η μόνη πραγματικότητα, στην ζωή των ενηλίκων γίνονται πράξεις μικρής πολυτέλειας, που τους βοηθούν να ανασυντάξουν τις δυνάμεις τους για το επόμενο...χτύπημα στην πόρτα.

Σε μια εύστοχη παρατήρηση ο Σερ Πήτερ Ουστίνοβ δηλώνει πως :"Όταν είναι κανείς πολύ ηλικιωμένος, γνωρίζει ότι τα παιδιά έχουν δίκιο. Κρίμα που δε διαθέτουν και την απαραίτητη εξουσία." Φανταστείτε την ζωή σας στη "χώρα του ποτέ-ποτέ". Τότε το μεγαλύτερο πρόβλημα της ζωής σας θα ήταν ο Καπτεν Χουκ, και η πιο στενάχωρη σκέψη της ημέρας, για το ποια θα μπορούσε να είναι η επόμενη περιπέτεια. Δεν ακούγεται και άσχημα νομίζω....

Pavlov-DNA: 1-1

Για κάποια χρονική περίοδο της ζωής μου σύχναζα σε ένα καφενεδάκι, μιας μικρής πλατείας του Παγκρατίου. Ένα βράδυ καλοκαιριού ήρθε στο καφενεδάκι ένα κοριτσάκι που πουλούσε χαρτομάντιλα. Το όλο της παρουσιαστικό, ο τρόπος που σε προσέγγιζε, θύμιζε το κοριτσάκι με τα σπίρτα, ή τουλάχιστον όπως θα έπρεπε να είναι, κατά τους αδερφούς Γρήν: διάφανο δέρμα στα μάγουλα, φωνούλα που ίσα που ακουγόταν , με τη θλίψη στα μάτια έτοιμη από στιγμή σε στιγμή να ξεσπάσει σε ρυάκια δακρύων, και με μια διάχυτη προσμονή πως κάποιος θα βρεθεί να της απλώσει ένα χέρι βοήθειας. Δεν θα ήταν πάνω από δέκα χρονών. Κάποιος από τους θαμώνες, ενοχλημένος από την παρουσία της, της μίλησε άσχημα. Τα ρυάκια των δακρύων ξεχύθηκαν με τη μία και το κοριτσάκι χαμήλωσε το κεφάλι και το έβαλε στα πόδια.

Έκανε αρκετό καιρό να ξαναεμφανιστεί. Ίσως και μήνες. Όταν όμως ξαναεμφανίστηκε, δεν είχε καμία σχέση με το αθώο κοριτσάκι του παραμυθιού. Το βλέμμα δεν είχε ίχνος θλίψης, ήταν σκληρό και θρασύ και η φωνούλα, ενοχλητικά έντονη και απαιτητική. Σε μια όχι ιδιαίτερα ευγενική απάντηση κάποιου πελάτη του καφέ, η αντίδρασή της ήταν εξίσου αυθάδης, με λεξιλόγιο που σε άφηνε με ανοιχτό το στόμα. Η μεταστροφή ήταν τόσο έντονη που προκαλούσε σοκ.

Όταν πρωτοδιατυπώθηκε η έννοια του γονιδίου, έγινε ο αποδιοπομπαίος τράγος για όλα τα κακώς κείμενα της δομής και οργάνωσης της ανθρώπινης κοινωνίας. «Δεν φταίμε εμείς. Είναι η φύση η κακιά που τα φταίει .» Από τους πρώτους αμφισβητίες, ο Ivan Pavlov, υποστήριξε την θεωρία ότι δεν είναι όλα τα πρότυπα των κοινότυπων αντιδράσεων ένστικτα με αποκλειστικά γενετική καταβολή. Αρκετά από αυτά είναι «εξαρτημένα αντανακλαστικά», που τα μάθαμε κάποια στιγμή της ζωής μας και συνεχίσαμε να τα διατηρούμε, χωρίς να αναρωτιόμαστε το «γιατί».

Ένα δημοφιλές σχετικό «πείραμα» (με άγνωστο, ως τόσο ερευνητή και εργαστήριο διεκπεραίωσης) είναι αυτό που αναφέρεται σε 5 (άλλοτε σε 8) πιθήκους, κλεισμένους σ’ ένα κλουβί, που προσπαθούν να φτάσουν μια αρμαθιά μπανάνες. Ανεξάρτητα από την πραγματική (ή μη) υπόστασή του, το πείραμα αποτελεί μια εύγλωττη περιγραφή για το πώς λειτουργούν τα πράγματα στις «καλά οργανωμένες» κοινωνίες. (Για λεπτομέρειες στην παράπλευρη παρουσίαση)

Όταν έγινε η αποκωδικοποίηση του ανθρώπινου DNA, οι επιστήμονες βρέθηκαν προ εκπλήξεως. Με βάση την ποικιλομορφία των φαινοτύπων, περιμένανε να ανακαλύψουν κάτι κοντά στο 100.000 γονίδια. Ο αριθμός όμως δεν ξεπέρασε το 30.000. Το δε ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι το ότι αρκετά από τα γονίδια ήταν κοινά σε όλους τους ζωντανούς οργανισμούς, και το ποσοστό των κοινών γονιδίων αύξανε, όσο οι οργανισμοί βρίσκονταν πιο κοντά μεταξύ τους, στην εξελικτική αλυσίδα.

Το 1933 ο W. Kelloggs τάραξε τις συμβατικές κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής του, κάνοντας ένα πρωτότυπο πείραμα: «υιοθέτησε» ένα βρεφικής ηλικίας χιμπατζή και για 9 μήνες το μεγάλωνε μαζί με τον βρεφικής ηλικίας γιό του. Σκοπός του ήταν, όπως δήλωσε, να μελετήσει τις «ανθρώπινες καταβολές» του χιμπατζή. Τα αποτελέσματα όμως έδειξαν πολύ περισσότερα από αυτό.

Ο Gua, ο χιμπατζής, έμαθε να παίζει με τον Donald, ενστερνίστηκε τις συνήθειές του και ακολούθησε από κοντά την αντιληπτική εξέλιξη του παιδιού. Η ψαλίδα άνοιξε μόνο όταν ήρθε η ώρα να αρθρώσουν λέξεις, κάτι που ο Gua τελικά δεν κατάφερε ποτέ. Και αυτό είναι, απ’ ότι φαίνεται, το μεγάλο πλεονέκτημα του Homo sapiens έναντι των υπολοίπων θηλαστικών. Βέβαια, το αν τελικά μπορέσουμε να αξιοποιήσουμε το πλεονέκτημα αυτό, εξαρτάται από το αν στα πρώτα χρόνια της ζωής μας βρεθούμε σε περιβάλλον ανθρώπων, και όχι σε αγέλη ζώων. Το γενικότερο συμπέρασμα που διατυπώθηκε στο τέλος του πειράματος ήταν ότι το ψυχολογικό περιβάλλον, τους πρώτους μήνες μετά την γένεση, είναι καθοριστικής σημασίας για την νοητική και αντιληπτική ανάπτυξη των πρωτευόντων και των ανώτερων θηλαστικών, και ως εκ τούτου και του ανθρώπου.

Αυτό δεν σημαίνει βέβαια πως αυτό που κουβαλάμε από την μαμά μας και τον μπαμπά μας δεν μετράει. Ούτε ότι μπορούμε να κάνουμε τούμπα την φύση μας. Ο Gua δεν πρόκειται ποτέ να μάθει να μιλάει, όση προσπάθεια και αν καταβάλουμε. Όμως παρά τις επίμονες έρευνες, κανένας ερευνητής δεν κατάφερε να αποδώσει σε κάποιο(-α) γονίδιο(-α) την αποκλειστική ευθύνη της εγκληματικής συμπεριφοράς. Και παρ’ ότι η διανοητική καθυστέρηση σχετίζεται με ορισμένες κληρονομικές ασθένειες, κανένας δεν τόλμησε να αποφανθεί ότι βρήκε το γονίδιο της ευφυΐας.

Αυτό όμως είναι και το ευτύχημα. Όσο πιο πολύπλοκη είναι η σχέση μεταξύ γονιδίων και περιβάλλοντος τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα να γίνει ένα τυχαίο σφάλμα. Ή και πολλά σφάλματα, για να μας δώσει την μονάδα που θα ξεχωρίσει. Ο Άλντους Χάξλεϋ στο βιβλίο του « Ο θαυμαστός καινούριος κόσμος» περιγράφει μια κοινωνία τέλειας αρμονίας, όπου τα πάντα ελέγχονται και καθορίζονται με βάση τις ανάγκες του συνόλου. Μια τέτοια κοινωνία στερείται ορισμένων βασικών ιδιοτήτων: της ιδιότητας της ελεύθερης επιλογής, της ποικιλομορφίας των ιδεών, και τελικά, της εξελικτικής ικανότητας. Παραμένει στάσιμη, και όπως τα στάσιμα νερά, καταδικασμένη να πνιγεί στην μπόχα της αποσύνθεσης.

Το κοριτσάκι με τα χαρτομάντιλα είναι ένα παράδειγμα αδύνατου κρίκου της «οργανωμένης» κοινωνίας μας. Η μεταστροφή στη συμπεριφορά, σου σπαράζει την καρδιά και σοκάρει. Όμως δεν παύει να είναι μια υγιής αντίδραση σε ένα σαθρό περιβάλλον. Σημαίνει ότι υπάρχει ακόμα κάτι ζωντανό μέσα της. Κάτι που όταν βρει γόνιμο έδαφος μπορεί δειλά -δειλά να απλώσει ρίζες και να δώσει ένα γερό δέντρο.

Η φύση έχει φροντίσει να μας δώσει ένα πολύτιμο αγαθό: την προσαρμοστικότητα. Αυτό που μας μένει, είναι να φροντίσουμε να προσφέρουμε το κατάλληλο περιβάλλον, ώστε η προσαρμογή να είναι ελπιδοφόρα.

Προσπάθησε, μικρέ! Μπορείς!

Δηλώνω φανατική οπαδός του παιδικού πρωταθλητισμού! Ξέρω όλη τη φιλολογία περί «των κακών επιδράσεων του πρωταθλητισμού στην παιδική ηλικία» και είμαι απόλυτα πεπεισμένη ότι είναι πέρα για πέρα άδικη και αβάσιμη.Ίσως όμως θα έπρεπε να αρχίσω ορίζοντας τον πρωταθλητισμό.

Πρωταθλητισμός θεωρώ πως είναι η εστιασμένη προσπάθεια για διάκριση σε ένα συγκεκριμένο άθλημα. Τι περιλαμβάνει; Περιλαμβάνει κόπο, πειθαρχία, στερήσεις αλλά και απολαβές. Να σταθώ όμως στο τελευταίο. Τις απολαβές.

Ο καλύτερος τρόπος για να αντιληφθεί κάποιος τις απολαβές είναι να νιώσει το συναίσθημα της νίκης. Είναι αυτό το απόλυτο αίσθημα αγαλλίασης που νιώθει ο αθλητής όταν τερματίζει μια κούρσα έχοντας κάνει τον καλύτερό του χρόνο. Ή όταν καταφέρει με την απόδοσή του να συνεισφέρει στη νίκη της ομάδας του. Στα παιδιά , που ο αυθορμητισμός δεν έχει ακόμα καμουφλαριστεί από την σοβαροφάνεια, το αίσθημα αυτό είναι τόσο διάχυτο, που γίνεται αντιληπτό και από τον πιο άσχετο θεατή.

Η νίκη δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με μια θέση στο βάθρο, αν και είναι πάντα ένας κρυφός πόθος. Είναι εξίσου σημαντική όταν το παιδί απλά καταφέρνει να νικήσει τα όρια του εαυτού του, γιατί αυτό του δίνει φτερά για να στοχεύσει ψηλότερα. Όχι, δεν αρκεί η χωρίς αξιώσεις συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες. Η άνευ στόχων συμμετοχή βοηθάει στην διατήρηση της καλής υγείας των φυσιολογικών συστημάτων, όμως στερείται κινήτρων και δεν φτιάχνει την προσωπικότητα του παιδιού.

Δεν υπάρχει τίποτα πιο συγκινητικό από την δύναμη ψυχής που μπορεί να επιδείξει ένα παιδί, όταν πιστεύει στον εαυτό του και θέλει να κερδίσει. Είναι τόσο ανόθευτη και τόσο υπερβολικά μεγάλη, που τελικά οδηγεί το παιδί στο να κάνει πραγματικούς άθλους. Και αυτό είναι κάτι που το ανεβάζει ένα σκαλοπάτι ψηλότερα, τόσο στα μάτια τα δικά του, όσο και στα μάτια των γύρω του. Αυτές οι μικρές στιγμές επιτυχίας αποκτούνε τεράστιες διαστάσεις στο μέλλον, όταν αντιμετωπίζοντας τον άγριο κόσμο των ενηλίκων, αναζητήσει πατήματα για να σταθεί στα πόδια του, τις φορές που τα πράγματα γίνονται δύσκολα .

Εδώ όμως μπαίνει μια άνω τελεία. Ο πρωταθλητισμός μπορεί να γίνει καταχρηστικός. Όταν τα κίνητρα παύουν να είναι η βελτιστοποίηση της απόδοσης και η διάκριση per se, και η νίκη χρησιμοποιείται ως μέσω ή και τρόπος επαγγελματικής αποκατάστασης. Τότε δεν μιλάμε για αθλητικό πνεύμα ή ιδεώδες, αλλά για επάγγελμα. Η ηλικία, όμως, καθιστά το παιδί ανίκανο να σκεφτεί την επαγγελματική αποκατάσταση. Και είναι ακριβώς αυτό το λεπτό σημείο, που κάνει τον παιδικό πρωταθλητισμό ως την πιο αγνή μορφή επίδειξης αθλητικού πνεύματος.

Οι σωματικές και οι ψυχολογικές επιβαρύνσεις είναι μεγάλες, πράγματι. Όμως εδώ μπαίνει ο ρόλος του ειδικού. Ο σχεδιασμός και η αποτίμηση της προπονητικής διαδικασίας είναι εξίσου (αν όχι περισσότερο) σημαντικά στον παιδικό πρωταθλητισμό, όσο και στον πρωταθλητισμό ενηλίκων. Η δε γονική στήριξη, ο ακρογωνιαίος λίθος.

Οι φυσιολογικές επιβαρύνσεις, αν είναι σωστά προσαρμοσμένες στις ικανότητες και την προπονητική και βιολογική ηλικία του παιδιού, όχι απλά δεν είναι αρνητικές ως προς την ανάπτυξή του, αλλά οδηγούνε στην αξιοποίηση του πλήρους εύρους των γενετικά καθορισμένων ορίων ανάπτυξης. Οι ψυχολογικές επιβαρύνσεις , όταν περιορίζονται σε αυτές που προέρχονται από το ίδιο το παιδί, είναι στο βαθμό που τις ελέγχει. Μπορούν να φτάσουν να είναι δυσβάσταχτες μόνο όταν η επίδραση του γονιού αρχίζει και δρα προσθετικά.

Η σταθερή μου τοποθέτηση είναι ότι, ως ενήλικες, έχουμε να διδαχθούμε πολλά πράγματα από τα παιδιά. Από τα μικρά και καθημερινά, όπως η ευθύτητα και η ικανότητα να αντλούν ευχαρίστηση από απλά πράγματα, μέχρι την ιδέα που μπορεί να έχουν για τον ιδανικό κόσμο. Η έννοια του πρωταθλητισμού εμπίπτει στον γενικό κανόνα, ότι οι αξίες των ενηλίκων συναντούνται στον κόσμο των παιδιών σε πιο αυθεντική και ευκρινής μορφή. Και είναι πραγματικά συναρπαστικό να το βιώνεις!.

Τρείς ανακαλύψεις και μια διαπίστωση...

Πρώτα ήταν τα παιδιά. Ένα συνονθύλευμα από φατσούλες: κάτασπρες, κατάμαυρες, κίτρινες, Για πρώτη φορά ερχόμουν σε άμεση επαφή με το «υπόστρωμα» της παιδαγωγικής διαδικασίας, στην πιο original μορφή της. Ένα δημοτικό σχολείο, κάπου στο κέντρο της Αθήνας με όλη την αφρόκρεμα των μεταναστευτικού κύματος των τελευταίων χρόνων.

Δεν ήξερα σε τι γλώσσα να μιλήσω. Ίσως η νοηματική ήταν η πιο κατάλληλη. Τουλάχιστον θα με καταλάβαιναν όλα. Τα περισσότερα με κοίταζαν με φοβισμένα ματάκια, χωρίς να τολμούν να εκφράσουν την απορία τους ή την επιθυμία τους, μην τυχών και ακουστούν αστεία με τα σπασμένα ελληνικά τους. Στην πορεία ανακάλυψα ότι η γλώσσα ήταν για αρκετά από αυτό το μικρότερο πρόβλημα.

Κάθε μέρα στο προαύλιο γινόταν έναν μικρός πόλεμος. Όλο και κάποιος χτύπαγε, όλο και κάποιος έβριζε. Η λέξη συγγνώμη δεν υπήρχε ούτε καν σαν πιθανότητα. Κάθε ενόχληση, ακόμα και τυχαία έπρεπε να ξεπληρωθεί με προσβολή, στην καλύτερη περίπτωση, ή με γρονθοκόπημα, στη χειρότερη. Μετά το πρώτο σοκ ρώτησα μια παλιότερη δασκάλα αν υπάρχουν εντοπισμένες προβληματικές περιπτώσεις παιδιών. Το σοκ που μου προκάλεσε η απάντηση ήταν χειρότερο από το αρχικό: «Δεν τα βλέπεις; Όλα προβληματικά είναι!» . Δαγκώθηκα για να μην μου ξεφύγει το αυθόρμητο: « Και εσείς τι κάνετε γι’ αυτό;»

Το περιστατικό μου θύμισε μια μικρούλα, κάμποσα χρόνια πριν, που έχοντας μόλις υιοθετήσει ένα γατάκι, παρασύρθηκε από την χαρά και σήκωσε για πρώτη φορά το χέρι της για να το μοιραστεί με την τάξη, αψηφώντας τα σπαστά ελληνικά της. Η απάντηση της δασκάλας ήταν: «Ωραία, κρέμασέ το στο μπαλκόνι του σπιτιού σου (που ήταν ορατό από τα παράθυρα της τάξης) για να το δούμε!» . Η τάξη γέλασε, και το κοριτσάκι άργησε πάρα πολύ να ξανασηκώσει το χέρι του για να πει οτιδήποτε.

Τα δύο περιστατικά απέχουν μεταξύ τους πάνω από 25 χρόνια. Απ’ ότι φαίνεται όμως η παιδαγωγική ευαισθησία των λειτουργών της εκπαίδευσης είναι κάτι που δεν ακολουθεί την φυσιολογική πορεία της εξέλιξης.

Το δεύτερο ήταν ένα μικρό άρθρο σε κυριακάτικη εφημερίδα με τον τίτλο «Παιδιά χωρίς πατρίδα» ("ΒηMagazino" 6/4/2008) όπου μεταξύ άλλων ο δημοσιογράφος εκφράζοντας την άποψή του γράφει: «είναι φοβερό να ζεις ανάμεσα σε δύο πατρίδες, ξεριζωμένος βίαια από τη μία, «φυτεμένος» σχεδόν βίαια στην άλλη. Με τις ρίζες σου να μην αναγνωρίζουν το νέο χώμα, να αντιδρούν στην ξένη, για το δικό τους γούστο, σύστασή του.» Στο παραπάνω σχολείο, με τις πολύχρωμες φατσούλες, κάποια στιγμή έπεσε στα χέρια μου ένα λεύκωμα, από αυτά που συνηθίζουν τα κοριτσάκια να φτιάχνουν στην ηλικία των 10-12 χρόνων. Είχα συμπληρώσει και εγώ κάμποσα απ’ αυτά, στα νιάτα μου. Δεν θυμάμαι όμως να έχω δεί σε κανένα, μέχρι τώρα, ερώτηση: «Από ποια χώρα είσαι;». Δεν είναι όμως μόνο η ερώτηση που ξαφνιάζει. Είναι που από τις 15-20 απαντήσεις δεν υπήρχε καμία που να λέει Ελλάδα. Να θυμίσω ότι το σχολείο είναι ένα δημόσιο δημοτικό σχολείο, κέντρο-καράκεντρο Αθηνών.

Το τρίτο ήταν ένα βιβλίο, που έπεσε τυχαία στην αντίληψή μου. «Ο ευαίσθητος εαυτός» του Boris Cyrulnic. Διαπραγματεύεται την ικανότητα ανάκαμψης μετά από μια τραυματική εμπειρία που έχει προκαλέσει ρήξη της συνέχειας στην συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Μεταξύ άλλων αναφέρει: «είναι εκπληκτικό να διαπιστώνεις πόσο οι εκπαιδευτικοί υποτιμούν την επίδραση της προσωπικότητάς τους και υπερτιμούν τη μεταβίβαση γνώσεων[..]. Ένας εκπαιδευτικός μπορεί να μεταμορφώσει ένα παιδί με μια απλή κουβέντα ή ένα βλέμμα με νόημα .(«Μεταμόρφωση» σημαίνει αλλαγή μορφής, όχι αναγκαστικά βελτίωση)». Έχοντας χάσει την συναισθηματική ασφάλεια που προσφέρει ένα σταθερό οικογενειακό ή ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον, το παιδί βρίσκει συχνά αποκούμπι στην μορφή ενός άλλου ενήλικα, που ασκεί κάποια μορφή εξουσίας επάνω του, όπως πχ ο εκπαιδευτικός. Όσο μεγαλύτερο το συναισθηματικό κενό που υπάρχει τόσο μεγαλύτερη και η εξάρτηση του παιδιού από το εναλλακτικό στήριγμα.

Άραγε πόσοι από τους λειτουργούς του παιδαγωγικού επαγγέλματος έχουν επίγνωση της δύναμής τους στη διάπλαση του χαρακτήρα των παιδιών;

Ο Kahlil Gibran στον «Προφήτη» αναφερόμενος στη δουλειά λέει: «Το να δουλεύετε με αγάπη σημαίνει να γεμίζετε όλα τα πράγματα που φτιάχνετε με μια ανάσα από το ίδιο σας το πνεύμα». Πόσο σημαντικό γίνεται αυτό αν η «δουλειά» είναι λειτούργημα και τα «πράγματα που φτιάχνονται» είναι άνθρωποι, μελλοντικά μέλη μιας κοινωνίας!

«Αυτός πριν προλάβει να βγάλει το γυμνάσιο θα γίνει εγκληματίας», συζητάνε οι «εκπαιδευτικοί» του εν ‘λόγω σχολείου μεταξύ τους, σχολιάζοντας την συμπεριφορά μιας συνηθισμένης «προβληματικής» περίπτωσης. Κανένας όμως δεν αναρωτήθηκε σε πιο βαθμό θα ευθύνονται οι ίδιοι για μια τέτοια εξέλιξη, όταν το παιδί έχοντας φτάσει πέμπτη δημοτικού δεν έχει μάθει να διαβάζει και να κάνει τις βασικές αριθμητικές πράξεις. Και κανένας τους δεν προβληματίστηκε, βλέποντας το παιδί να στέκεται δύο ώρες έξω από την αυλόπορτα περιμένοντας το γονιό να έρθει να το πάρει και τελικά να φεύγει μόνο του, πως ένιωθε όταν προσπαθούσε να πείσει πως «η μαμά μου τώρα θα έρθει», όσους τον ρωτούσαν τι περιμένει.

Και η διαπίστωση... Δεν υπάρχουν προβληματικά παιδιά. Υπάρχουν προβληματικοί ενήλικες, που έχοντας βολευτεί στο μικρό ασφαλή κόσμο της καθημερινής τους ρουτίνας ξεχνάνε να δούνε τον περίγυρο με τα μάτια του παιδιού. Και αν η κατανόηση είναι απαραίτητο συστατικό στην επικοινωνία των ενηλίκων, στην επικοινωνία με τα παιδιά μπορεί να καθορίσει ολόκληρη την μετέπειτα προσωπικότητά τους.